Zo slecht is vliegen nou echt

Met het vliegtuig op vakantie, hoe slecht is dat nou eigenlijk? Die vraag ‘beantwoordde’ ik eerder door het vliegen te vergelijken met autorijden en reizen met de bus of trein. Dat is een interessante vergelijking, maar eigenlijk geen antwoord op de vraag. Dus nu in de herkansing: hoe slecht is vliegen nou echt?

Nog even de vergelijking: Als je in je eentje naar Rome gaat, zou het momenteel wat betreft CO2-uitstoot niet veel uitmaken of je vliegt of met de auto gaat volgens de gegevens van Connekt Lean and Green. Als ik 1600 kilometer invul in de impactcalculator, blijkt vliegen echter ruim 25% meer milieuimpact (een veel breder begrip dan alleen CO2-uitstoot, zie onder) te maken dan de auto.

Ongeacht welke getallen het meest accuraat zijn, blijft het een keuze voor de lesser evil. Zelfs als je met de trein of bus gaat veroorzaak je enige mate van uitstoot. Net zoals je (indirect) uitstoot veroorzaakt wanneer je je huis verwarmt, eten consumeert of spullen koopt.

Definitie van ‘slecht’

Vrijwel alles wat we doen heeft een milieuimpact tot gevolg en het is van groot belang dat we die impact zo klein mogelijk maken. Dat een vliegreis slechter is dan een keertje lang douchen zal duidelijk zijn, maar wanneer het per definitie slecht is ligt vooral aan je eigen doel én aan de rest van je gedrag.

Een gemiddelde Nederlander vliegt zo’n 4200 kilometer per jaar en komt samen met een aardige portie vlees, heel veel spullen, behoorlijk wat autokilometers en nog wat meer dingen uit op een milieuimpact die zo groot is dat hij eigenlijk vier aardbollen nodig zou hebben.

Als jouw doel is om niet vervuilender te leven dan die gemiddelde Nederlander, zou je kunnen stellen dat 4200 kilometer vliegen niet slecht is. Als je minder vervuilend wil leven dan die gemiddelde Nederlander en je eet bijvoorbeeld geen vlees, zou die 4200 kilometer vliegen ook niet zo’n probleem moeten zijn.

Maar als we het over duurzaamheid hebben, zou het uiteindelijke doel niet anders kunnen zijn dan absoluut niet meer dan die ene aarde nodig te hebben. We hebben er simpelweg maar eentje en eerlijk zullen we alles delen.

Problemen met vliegen

De vergelijking tussen vliegen en andere vervoersmiddelen was gebaseerd op CO2-uitstoot. Voor het berekenen van de milieuimpact zijn meer factoren meegenomen: effecten op ecosystemen (bodem, water, landgebruik en ontbossing, klimaatverandering, etc.), menselijke gezondheid en uitputting van grondstoffen. Vliegen scoort flink op meerdere van die factoren.

Voorlopig vliegen we nog altijd op kerosine. Kerosine is een fossiele brandstof, de winning ervan leidt al tot landgebruik en milieuvervuiling, en de verbranding ervan levert direct – en in grote mate! – bij aan klimaatverandering. Dit klinkt heel abstract en is heel onzichtbaar, maar is verreweg het grootste probleem. Het is waarom ik je aan de groene stroom wil krijgen – in het kwadraat. Dit maakt vliegen eigenlijk per definitie al niet duurzaam. Het is onhoudbaar, want zelfs als extreme klimaatverandering er geen einde aan maakt, raakt de kerosine uiteindelijk simpelweg op.

Alleen in Oslo en Los Angeles kan een deel biobrandstof (maximaal 50%) bijgetankt worden, maar deze hernieuwbare brandstof is voorlopig veel te duur om snel grootschaliger toegepast te worden. Een grootschalige vraag zou bovendien andere problemen met zich meebrengen, want hoeveel land gebruiken we dan voor voedsel en hoeveel voor brandstof? Het is momenteel wel de meest logische en haalbare weg naar een iets duurzamere vorm van vliegen. Na aanpassing van de kwaliteit van de brandstof en de motoren, zouden vliegtuigen in theorie uiteindelijk volledig op hernieuwbare biobrandstof kunnen vliegen.

CO2-compensatie is nuttig, maar zouden we naar mijn idee vooral moeten toepassen op uitstoot die we níet kunnen voorkomen, zoals bij het verbouwen van plantaardig voedsel, en niet op uitstoot die we wél kunnen voorkomen, zoals bij vliegvakanties. Ook is compensatie vaak gebaseerd op het voorkomen van uitstoot ergens anders. Zolang we CO2 niet grootschalig uit de lucht kunnen halen en veilig op kunnen slaan, kan de CO2-uitstoot van een vlucht nooit echt ongedaan gemaakt worden.

Vliegen op elektriciteit of op een andere duurzame manier lijkt op korte termijn nog geen realiteit te worden. Vliegtuigen worden wel steeds iets efficiënter, maar dat weegt bij lange na niet op tegen de groei van de luchtvaartsector. Ook de Hyperloop en teleporter (waar blijft die?!) zijn (nog) geen alternatieven om snel grote afstanden af te leggen.

Geluidsoverlast en luchtvervuiling zijn grote gevolgen, met name voor omwonenden, en ook landgebruik speelt een rol.

Is er plaats voor vliegen in een duurzaam leven?

Ik pak de impactcalculator er nog even bij. Die gemiddelde Nederlander scoort hiermee 940 punten. Aangezien hiervoor ongeveer vier aardbollen nodig zijn, zou die impact voor een duurzaam leven met 75% moeten krimpen naar zo’n 235 punten.

Als het gedrag van dit fictieve persoon onveranderd blijft, maar hij vliegt die 4200 kilometer niet, komt hij uit op 886 punten. Voor die gemiddelde Nederlander is dus niet alleen vliegen, maar nog veel meer aan zijn gedrag niet duurzaam.

Je denkt dat je wel mag vliegen omdat je veganist bent? Iemand die geen vlees en zuivel eet en verder zo leeft als een gemiddelde Nederlander scoort 684 punten met vliegen en 630 punten zonder vliegen. Alleen veganist zijn is helaas dus echt geen excuus om te kunnen vliegen.

Zelf heb ik lang gedacht dat ik me wel een vlucht kon veroorloven, omdat ik verder vrij zuinig leef. Pas rekende ik mijn impact uit voor de periode van augustus 2016 tot en met juli 2017. Zelfs als ik helemaal niet gevlogen zou hebben, kwam ik nog op 279 punten uit. Goed voor 1,2 aardbol. Maar in een duurzaam leven past daar dus nog steeds geen vlucht bij. Geen enkele kilometer, laat staan de halve aardbol – die ene die we hebben – die ik daadwerkelijk overvloog.

Ben je veganist, autoloos, koop je alleen tweedehands kleding en spullen, woon je klein, gebruik je weinig stroom, gas en water en zit je niet dagelijks in het OV? Dan wil ik je in eerste instantie heel veel complimenten geven, maar ben ik natuurlijk ook megabenieuwd naar jouw resultaten bij de impactcalculator! Volgens mijn logica hierboven zou je dan voor het deel dat je onder de 235 punten scoort, een stukje kunnen vliegen.

Maar als je überhaupt al onder die 235 punten weet te komen, kom je waarschijnlijk op een potentiële vliegafstand uit die ook met de auto, trein of bus af te leggen is. In theorie zou je je punten van een paar jaar kunnen opsparen voor een verdere reis, maar dan draag je nog steeds bij aan het vrijkomen van fossiele energie. Bovendien is jouw eco-positieve gedrag méér dan welkom om mee te compenseren voor vrijwel elke westerling die niet zo goed bezig is als jij.

Conclusies

Voor een reisliefhebber zoals ik is dit ontzettend slecht nieuws. Of nou ja, nieuws… ik wist natuurlijk allang dat vliegen niet zo goed was, maar zó slecht! Dat wil ik liever nog steeds niet echt weten. Maar ik vind ook dat het eens gezegd moet worden.

Er zijn allerlei redenen om er alsnog voor te kiezen om wél te vliegen. Die heb ik zelf voorlopig ook nog, maar het spookt nogal door mijn hoofd de laatste tijd and it ain’t looking pretty. Zoals ik het nu zie zijn die redenen allemaal gebaseerd op ons eigen geluk en ontwikkeling. Dit is zeker ook wat waard, maar ja, eigenlijk alleen maar voor onszelf dus.

Laten we er geen doekjes om winden, geen smoesjes verzinnen. Als het op duurzaamheid aankomt, is vliegen met geen enkele mogelijkheid goed te praten. Niet. Nooit.

Dit denken jullie ervan

    1. Ik had hetzelfde hoor. Ik heb waarschijnlijk ietsjepietsje meer gevlogen de laatste jaren, maar voelde me over elke vlucht even schuldig en heb nu pas door dat een vlucht van 10.000 kilometer ook bijna 10 keer slechter is dan een vlucht van 1000 kilometer. Super logisch natuurlijk, maar nooit zo bij stil gestaan. Nu besef ik pas dat een lange vlucht gewoon echt te erg is en een korte vlucht vaak wel te vervangen is met een duurzamere optie. Maar ja, hoe kom ik nou binnen een paar weken in Thailand en weer terug? :’)

    1. Wow, heftig filmpje. Wel een confronterende vergelijking hoor. Dat maakt het wat tastbaarder.
      Jullie zijn dus al veel langer op de hoogte. Ik wist al wel langer dat vliegen ‘niet zo goed’ was, maar het begint nu pas een beetje door te dringen hoe erg het echt is. Ook hoe mega verwend het is om überhaupt zoveel te vliegen trouwens. Als student is geld de enige barrière en met een inkomen en die belachelijk lage prijzen, is die er eigenlijk ook niet echt meer.
      Volgend jaar gaan we weer treinen. Nog tips? 😉

    1. Mijzelf ook hoor! Ik ging altijd het liefst in februari/maart en oktober/november op vakantie, want laagseizoen en slecht weer in Nederland, dus hoppa lekker naar een warm zonnig land. Voortaan misschien toch maar in mei en september met de trein naar mooie plekjes in Europa. Of met de fiets inderdaad, als je daarvan houdt 😛

  1. Au…au…au… au au au AU AU AU AU!!!! Stop hurting me!!! 😉
    Nee, pfoe, je had me er al eerder mee aan het denken gezet (bij je-impactcalculator-die-ik-nog-steeds-moet-invullen), maar al die redenen onder elkaar zijn toch wel pijnlijk veel argumenten om het gewoon écht niet te doen, for the planet’s sake. Maar toch… ik ga je geen oogklepexcuses geven voor het feit dat ik nog steeds die reis naar Azië ga maken dit najaar (met het vliegtuig), maar wel het slapste excuus dat er is: ik vind verre reizen maken fantastisch en met ander vervoer gaan is me teveel gedoe. Misschien heel stom, maar in ieder geval eerlijk. Telt dat ook een klein, klein beetje? 😉

    Thanks voor dit artikel, je blijft me aan het denken zetten.

    1. Haha nee, voor het klimaat, milieu en natuur zijn dit allemaal kutsmoesjes die het er geen greintje beter om maken. Maar als mens en reisliefhebber snap ik het ook als geen ander. Je ziet mijn staafdiagrammen op dat ene specifieke thema niet voor niets door het dak gaan. Dat doet oprecht een beetje zeer en ik weet nog niet zo goed wat ik daar in de toekomst mee ga doen. Dikke kans dat ik die smoesjes ook nog wel eens ga toepassen, maar sowieso niet meer klakkeloos. Wordt vervolgd!

  2. Ten eerste weer mijn complimenten voor je artikel. Je zoekt dingen altijd echt tot op de bodem uit, heel fijn! Verder zette dit artikel me aan het denken toen je de bio brandstof in Oslo en LA noemde. Je noemt dat dit te duur is, maar waarom wordt er dan eigenlijk naar een oplossing gezocht in die hoek.. Ik bedoel uiteindelijk is de probleemstelling; ‘hoe komen we, zonder vervuiling, van A naar B. A en B liggen ver van elkaar en we willen er snel zijn’. Men blijft dan toch eigenlijk heel erg in het hokje ‘dit moet bio brandstof zijn voor een al bestaand vervoersmiddel’ hangen. Misschien is er wel een ander vervoersmiddel, een die nog niet bestaat, die je wel makkelijk en rendabel duurzaam kunt maken. Nouja, ik heb er ook het antwoord niet op natuurlijk. Maar je zette me wel aan het denken.

    1. Dank je, Marieke 🙂
      Goede vraag! Voor ons gaat het er inderdaad om hoe we van A naar B kunnen met zo min mogelijk uitstoot, vervuiling en andere overlast. Je hebt helemaal gelijk dat we ons niet blind moeten staren op dat vliegtuig. Ik ben zelf erg benieuwd naar de ontwikkeling van transportmiddelen zoals de hyperloop en de zelfrijdende auto. Ook zouden hogesnelheidstreinen heel wat mensen uit het vliegtuig moeten kunnen krijgen als er een beter en uitgebreider netwerk zou zijn. Oh, en er zou een snelweg en/of spoorlijn gepland worden van Londen naar New York!
      Dat een goed alternatief er nog niet is, heeft denk ik meerdere oorzaken. Om te beginnen is de technologie voor die hyperloop en zelfrijdende auto nog niet ver genoeg ontwikkeld. Over Europese (nacht)treinen heb ik begrepen dat de verschillende landen niet goed samenwerken en daarbij zal het snel een dure en risicovolle investering zijn terwijl ze nu juist zoveel mensen voor het vliegtuig zien kiezen. De voornaamste reden is misschien nog wel dat de luchtvaartindustrie veel te veel macht en voordelen heeft. Vliegtickets en kerosine worden niet belast en luchthavens krijgen enorme subsidies. Het is niet voor niets dat vliegtickets vaak goedkoper zijn dan een treinkaartje.
      Het verduurzamen van vliegtuigen is voor de korte termijn denk ik het meest realistisch. Veel liever zou ik zien dat overheden het roer radicaal omgooien, de luchtvaart (extra) belasten in plaats van subsidiëren en de opbrengsten daarvan investeren in nationaal en internationaal openbaar vervoer.

Wat denk jij ervan?