Handleiding oesterzwammen kweken op koffiedik

Wist je dat je zelf je eigen oesterzwammen kan kweken op koffiedik? Ik deel graag growkitjes uit aan vrienden en collega’s, maar die willen natuurlijk wel graag weten hoe het werkt. In deze handleiding vertel ik je wat je nodig hebt en hoe je het aanpakt.

Oesterzwammen kweken op koffiedik

Een tijdje geleden vertelde ik al over mijn experimenten met het kweken van oesterzwammen. Met behulp van een schimmel kun je het koffiedik dat anders in je groenbak zou belanden omtoveren tot een mooie, eetbare zwam. Verwacht geen enorme voedselvoorraad, maar het is wel erg leuk om eens te proberen, gewoon in je eigen huis.

Intussen ben ik al een tijdje zwammen aan het kweken en heb ik het aardig onder de knie. Na elke paar oogsten schep ik mijn emmer weer om, waarbij er veel schimmels overblijven. Die zou ik weg kunnen gooien, maar het is veel leuker om daar weer nieuwe emmertjes mee te vullen en deze uit te delen aan wie het ook eens wil proberen.

De mensen in mijn omgeving die het ook eens wilden proberen, stellen allemaal dezelfde vragen, want hoe werkt het in hemelsnaam? Hoog tijd voor een handleiding oesterzwammen kweken. Dit is wat je nodig hebt en hoe je het aanpakt.

oesterzwam
Volgroeide zwam

Benodigdheden

Een complete growkit van bijvoorbeeld RotterZwam (Rotterdam), WesterZwam (Drenthe/Giethoorn), Zwamburg (Maastricht), Haagsezwam (Den Haag), Zuiderzwam (Tilburg) of Fungi Factory (Utrecht). Te koop in regionale winkels en online.

Óf…

Een emmer met deksel. Hoe groter de emmer, hoe groter de zwammen, maar ook hoe langer het duurt voordat je de emmer gevuld hebt. Emmers van ongeveer 1 tot 5 liter zijn ideaal.
Een schaar
Ademende tape zoals papieren schilderstape of Leukopor
Oesterzwammenschimmels bijvoorbeeld van iemand die al eens een emmer heeft opgestart of een apart verkrijgbaar zakje broed.

En…

Koffiedik. Uit een schoon koffiezetapparaat. Het maakt niet uit je je koffie zet in een filter, koffiepad of percolator. Als je heel weinig koffie drinkt, kun je zakken koffiedik afhalen bij onder andere Starbucks of vraag het aan de automaatbeheerder op je werk. Kleine hoeveelheden koffie kun je rechtstreeks toevoegen aan de emmer, grote hoeveelheden kun je bewaren in de vriezer.

oesterzwam
Emmer met vier gaten (hier nog zonder tape), koffiedik en een zakje broed

Opstarten

Als je geen kit hebt, maak dan eerst je emmer klaar. Maak deze goed schoon en ontsmet hem met kokend water. Boor met een schaar twee gaten van één à twee centimeter doorsnede aan de voorkant van de emmer en twee bovenop. Plak deze gaten vervolgens af met schilderstape. Deze tape laat wel zuurstof door, maar houdt ongewenste schimmels buiten. Uiteindelijk zal de zwam door een van de gaten naar buiten komen. Je kan de tape gewoon laten zitten, totdat de zwam hem vanzelf aan de kant duwt.

Zorg vervolgens dat je wat koffiedik gereed hebt. Als je met een kit of zakje broed begint, neem dan een hoeveelheid die ongeveer net zo groot is als de hoeveelheid broed. Wanneer ik een nieuwe emmer opstart met de restanten van een eerdere emmer, voeg ik minder koffie toe om te voorkomen dat het gehalte schimmels te laag wordt. Werk zo schoon mogelijk, zodat de kans kleiner is dat er andere schimmels of ongewenste bacteriën meeliften.

Als het koffiedik nog vers is, meng het dan met een beetje water, totdat het goed vochtig is en een donkerbruine kleur heeft. Koffie uit een grote zak kun je voor de zekerheid nog even ontsmetten in de magnetron of door het te overgieten met kokend water. De koffie uit de automaat op mijn werk is zeer droog, dus daar gaat behoorlijk wat water overheen om die donkerbruine kleur te krijgen.

Doe het broed of schimmels van een eerdere kweek in de emmer en meng het met een schone lepel met het vochtige koffiedik. Je emmer is nu klaar voor de groei!

Je kan in principe het hele jaar beginnen en doorgaan met kweken en oogsten zolang je er op let dat de emmer in een ruimte staat die ongeveer tussen de 10 en 20 graden is en niet direct in de zon of op de verwarming staat.

oesterzwam
Broed gemengd met koffiedik

Bijvullen

Binnen enkele dagen zul je zien dat er schimmeldraden beginnen te vormen in je emmer. Als je weinig koffie drinkt, kun je de emmer continu bijvullen met verse koffiedik, maar let er wel op dat de schimmel het bij kan houden. De schimmels hebben namelijk tijd nodig om door de koffie heen te groeien en kunnen verstikken als je het te snel bedekt.

Als je grote hoeveelheden koffie drinkt of zoals ik een grote zak meeneemt van kantoor, kun je ook wachten totdat de schimmel een duidelijke witte, pluizige laag vormt bovenop de koffie. Dit duurt meestal ongeveer een week. Voeg vervolgens steeds een laagje vochtige koffiedik toe van niet meer dan een paar centimeter. Voeg de volgende laag per weer toe als de bovenste laag grotendeels wit geworden is. Ga zo door totdat de emmer helemaal vol zit.

Kom je blauwe of groene schimmels tegen? Schep deze dan zoveel mogelijk uit je emmer. Ze kunnen meestal weinig kwaad, dus je kan gewoon doorgaan met vullen. Omdat deze schimmels hun kans grijpen als je koffiedik te droog is, kun je beter ook meteen wat meer water toevoegen. Als je last krijgt van een oranje schimmel, zal de oesterzwam het niet redden en zul je opnieuw moeten beginnen met vers broed.

oesterzwam
Na een paar dagen begint de schimmel door de koffie heen te groeien

oesterzwam
Na ongeveer een week (of twee) is de laag grotendeels overgroeid met schimmel. Nu is het tijd voor een nieuwe laag koffiedik.

Groeien en oogsten

Als je emmer helemaal vol is, moet je hem op een plek zetten waar hij een dag-nachtritme meekrijgt maar nog steeds niet in de volle zon staat. Je kan hem eventueel een dag in de koelkast zetten om hem te ‘laten schrikken’. Zo heb je kans dat de zwam wat sneller tevoorschijn komt.

Wees geduldig. Soms verschijnt de zwam de volgende dag al, maar soms duurt het met gemak meer dan een maand. Je zal vanzelf zien wanneer de schimmel een van de vier gaten verkozen heeft en hier een klein knolletje doorheen duwt. In enkele dagen groeit dit bolletje van beginnende stammetjes uit tot zwammen. Soms één grote, soms juist veel kleintjes.

Tijdens de groei kun je de zwammen besproeien met een plantenspuit om te voorkomen dat ze snel uitdrogen. Als ze alsnog uitdrogen – te herkennen aan een glanzende hoed of afname in volume – of als ze stoppen met groeien, kun je ze het beste direct oogsten door de kluit zo dicht mogelijk bij het gat af te breken.

Is de zwam toch uitgedroogd? Geen probleem. Je kan hem wellen en alsnog opeten. Ook kun je ze opzettelijk laten drogen en vervolgens bewaren in een luchtdichte pot op een koele, donkere plek.

Als je pech hebt, kun je wachten tot je een ons weegt, maar zal er helaas nooit een zwam verschijnen. Zolang je schimmel niet compleet uitgedroogd of met oranje schimmels geïnfecteerd is, kun je gewoon opnieuw beginnen.

oesterzwam
Het begin van een kluitje zwammen

oesterzwam
Het bolletje groeit uit

oesterzwam
En nog iets groter

oesterzwam
Volgroeide zwammen

Opnieuw oogsten

Na de eerste oogst kun je je emmer gewoon laten staan. Zonder er verder iets aan te doen, heb je namelijk nog kans op een tweede of misschien zelfs wel derde of vierde oogst. Die tweede oogst laat meestal wat langer op zich wachten dan de eerste en je moet wat geluk hebben.

Laatst kreeg ik na zes weken onverwacht nog een zwam en soms komt er helemaal niets meer. Het is me een raadsel wanneer er nog wel of juist niet meer een zwam uit komt. Als je geduld hebt, kun je tot twee maanden wachten, anders kun je na elke oogst altijd opnieuw beginnen.

Opnieuw opstarten

Zijn de zwammen uitgegroeid of is je geduld op? Begin gewoon opnieuw! Schep je emmer voor ongeveer 80% leeg. Wat je uit de emmer haalt, kun je gebruiken om nieuwe emmers mee te vullen, zodat je die kan uitdelen of je eigen kansen kan vergroten.

Het mengsel in de emmer is vergroeid tot een stevig geheel. Schep het met een schone lepel om en meng wat vochtige koffie. Vervang indien nodig de tape en je emmer is weer klaar voor een nieuwe ronde!

Opeten!

Voor de enorme oogsten hoef je het niet te doen, maar áls het gelukt is om je eigen zwammen te kweken op niets anders dan koffiedik, is dat best wel heel erg leuk!

Je kan de hele zwam met kluit en al opeten. In het geval van gedroogde zwammen moet je ze eerst even laten weken. Twintig tot dertig minuten in heet water voor geheel gedroogde zwammen of iets korter als ze nog niet helemaal ingedroogd waren. Na het wellen of vers geoogste zwammen kun je vervolgens gewoon fijnsnijden en in de pan gooien. Lekker in de risotto, door de noodles of in de soep.

oesterzwam

Volgroeide zwammen


oesterzwam

Gebakken oesterzwammen met knoflook


oesterzwam

Oesterzwammen met couscous

Dit denken jullie ervan

  1. Dit lijkt me zo leuk uit om te doen, ik ga eens op zoek naar een geschikte emmer en wat broed. Bedankt voor de leuke en inspirerende post! <3

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *