Gas besparen door je cv-installatie beter af te stellen

Weet jij wat de aanvoertemperatuur van je cv-ketel is? Of waterzijdig inregelen? En wanneer heb je je cv voor het laatst ontlucht? Met een paar handige instellingen en goedkope maatregelen kun je fors besparen op je gasverbruik.

Afgelopen september verhuisden we dan eindelijk naar ons nieuwe huis – de voornaamste reden van de lange radiostilte van mijn kant. Onze groene energieleverancier namen we mee en had ons nieuwe termijnbedrag vastgesteld op basis van het verbruik van de vorige bewoner. Daar schrokken we nogal van. Nou gingen we wel flink groter wonen, is die enorme schuifpui niet bijster goed geïsoleerd en degradeerden we van een A+++-koelvriescombinatie naar verouderde inbouwapparatuur. Maar zouden we in dit huis echt 3,5 keer meer gas en stroom gaan verbruiken? Dat gaan we natuurlijk niet zomaar laten gebeuren!

Voor grote isolatiemaatregelen en het vervangen van apparatuur zullen we eerst weer moeten gaan sparen. Hoewel onze cv-ketel dusdanig oud is dat deze best wel eens vervangen zou mogen worden door een veel zuinigere of op termijn misschien wel door een warmtepomp, hopen we dat hij het toch nog een paar jaartjes uithoudt, zodat we kunnen afwachten wat de plannen worden voor onze wijk.

Voorlopig zullen we het dus even moeten doen met wat we hebben. Gelukkig vond ik een heleboel handige trucjes om je gasverbruik te verminderen met je huidige cv-installatie. De meeste aanpassingen zijn hartstikke gratis, sommigen vereisen een kleine investering. Hoeveel je bespaart, is aan jou!

Ontdek je cv-ketel

Stap een is om te achterhalen welke cv-ketel je eigenlijk hebt. Misschien heb je nog een boekje liggen, maar anders vind je meestal een sticker op de onderkant of achter het deurtje met het merk en typenummer erop. Hiermee kun je online de bijbehorende handleidingen vinden. De bedieningshandleiding is vaak erg beperkt, dus probeer of je ook de installatiehandleiding te pakken kan krijgen. Deze heb je nodig voor de volgende stap.

Stel je cv-ketel zuinig in

Vaak wordt de cv-ketel geïnstalleerd met de fabrieksinstellingen. Deze instellingen zijn alleen helemaal niet zuinig en meestal ook onnodig hoog. Als er witte rook uit je schoorsteen komt, ben je er zeker van dat je instellingen optimaler kunnen.

Temperaturen en eco-stand

Op je ketel kun je tenminste twee temperaturen instellen. Eentje voor het water dat naar je radiatoren loopt en eentje voor je tapwater. De kans is groot dat het water dat naar je radiatoren loopt erg heet is, bij ons stond dit bijvoorbeeld ingesteld op 75 graden, maar ook 80 graden is niet ongewoon. Je ketel is echter veel efficiënter bij lagere temperaturen. Stel hem eens in op 60 graden. Als je geen verschil merkt in het verwarmen van je huis zou je hem zelfs nog iets lager kunnen zetten of in hartje winter misschien juist weer iets hoger. Ook het tapwater kan naar 60 graden, maar zet deze niet lager in verband met het risico op legionella.

Daarnaast zit er vaak nog een comfort- en eco-stand op je cv-ketel. Bij de comfort-stand wordt je tapwater continu warm gehouden en dit kost uiteraard energie. Bij de eco-stand moet je een paar seconden langer wachten tot er warm water uit de kraan komt, maar de energiebesparing weegt ruimschoots op tegen het beetje extra koude water wat uit de leidingen komt en je bovendien kan opvangen met een gieter.

Het instellen van de temperaturen en eco-stand kun je ook doen als je huurt en geen eigenaar bent van de cv-ketel.

Heb je een slimme thermostaat? De instellingen hierop sturen je cv-ketel aan en overschrijven wat je op de cv hebt ingesteld. Stel deze dus zeker ook opnieuw in, zowel de temperaturen als de eco-stand.


Vermogen

Het vermogen van de ketel kan meestal omlaag. Voor een gemiddeld rijtjeshuis heb je zo’n 15 kW nodig, terwijl 11 kW vaak genoeg is voor een appartement. Voor een vrijstaand huis heb je dan wel weer tot 30 kW nodig. Wil je je benodigde vermogen precies uitrekenen, zie dan hier hoe dat moet.

Als je cv-ketel niet heel oud of eenvoudig is, zal deze waarschijnlijk vanzelf het meest optimale vermogen selecteren: hij is dan modulerend. Dit is gunstig, want dan kan de ketel in verschillende mate verwarmen en pompen in plaats van dat hij steeds op volle kracht aan- en afslaat. Zorg dat de cv-ketel hierop ook staat ingesteld en stel eventueel alsnog een maximum in. Anders kun je hem waarschijnlijk met behulp van je handleiding instellen op een vermogen dat bij jouw huis en radiatoren past.

Op onze slimme meter vond ik een optie om voor de aansturing van de cv-ketel kiezen tussen OpenTherm en aan/uit. OpenTherm is een soort communicatietaal tussen de thermostaat en de cv-ketel, waarbij deze modulerend kan reageren. Voor de zekerheid heb ik ook de instellingen op de cv-ketel zelf nog eens gecheckt. Het standaard vermogen van 24 kW was al verlaagd naar 16 kW en zou hier bij het moduleren als het goed is onder moeten blijven.

Pompsnelheid en nalooptijd

Ook de pompsnelheid kan vaak lager. Kijk of je kan vinden hoe de pompsnelheid is ingesteld. Soms vind je een percentage weergegeven in het menu, maar moet je op zoek naar een fysieke draaiknop met drie standen achter de kap van de cv-ketel. Zolang het niet hard vriest, is de tweede stand of ongeveer 50% meestal al voldoende en bespaar je hiermee een hoop energie. Bij ons oude beestje bleek het helaas niet instelbaar.

Elders in het menu van je ketel, vind je waarschijnlijk nog de optie om de nalooptijd in te stellen. Dit zijn het aantal minuten dat de pomp nog blijft lopen, nadat de ketel is afgeslagen. De pomp kost energie, maar als je hem te snel af laat slaan blijft het warme water in je ketel hangen en dat is natuurlijk zonde. Een nalooptijd van 5 tot 10 minuten wordt op meerdere plekken aangeraden.


Ontlucht je verwarmingsbuizen

Voor optimale werking van je cv-installatie is het belangrijk dat er geen lucht in het systeem zit. Hierdoor wordt de warmte efficiënter benut en ontstaat er minder snel corrosie in je radiatoren en leidingen. Zeker als je het water hoort stromen of borrelen, zul je dit eens moeten doen.

Zet eerst je verwarming omhoog, zodat de ketel aanslaat. Zet vervolgens alle radiatorkranen open. Het water gaat stromen en alle luchtbellen kunnen zich verzamelen bij de ontluchtingskraantjes van de radiatoren. Zet na een kwartier de verwarming helemaal laag en wacht een minuut of tien, voordat je ook de radiatorkranen weer sluit.

Begin bij de laagste radiator in huis en werk vervolgens omhoog. Aan elke radiator zit een ontluchtingskraantje. Deze vind je altijd aan de bovenkant, bij de radiatorkraan of juist precies aan de andere kant. Met een speciaal ontluchtingssleuteltje kun je deze voorzichtig opendraaien. Houd er een doekje onder. Mogelijk ontsnapt er eerst wat lucht, maar daarna zal er snel water uit stromen. Draai het kraantje dicht zodra er geen lucht meer uit komt.

Ga vervolgens verder met de andere radiatoren totdat je ze allemaal gehad hebt. Soms vind je een vergelijkbaar ontluchtingskraantje op of bij je cv-ketel die je ook nog kan ontluchten. Zo zit er bij ons een verticale leiding pal naast de cv-ketel. Dit is het hoogste punt van de installatie, dus hier was logischerwijs de meeste lucht naartoe gestegen.

Zet de radiatorkranen weer open bij radiatoren die je wil verwarmen en zet ten slotte de thermostaat weer hoger indien gewenst. Controleer bij een verwarmd systeem of de druk in je cv-ketel nog voldoende is of dat je moet bijvullen (zie onder). Soms zul je het hele proces nog een of twee keer moeten herhalen als niet alle lucht in een keer heeft kunnen ontsnappen.


Houd je cv-ketel op voldoende druk

Bij een te lage waterdruk functioneert je ketel niet goed en kan hij zelfs helemaal afslaan. Aangezien dit altijd precies gebeurt wanneer je onder de douche staat, kun je beter af en toe controleren of het nog goed gaat op momenten dat je je kleren nog aan hebt.

Als de verwarming enige tijd aan staat, zou de druk in je cv-ketel tussen de 1.5 en 2 bar moeten zijn. Je kunt dit meestal eenvoudig aflezen op een metertje of display. Zakt de druk hier onder, dan moet je gaan bijvullen.

Zet eerst de thermostaat laag en wacht totdat de cv-ketel is afgeslagen. Als het goed is, ligt bij je cv-ketel een vulslang en is er een kraan in de buurt. Pak er ook een emmer of een teiltje bij. Bevestig de slang eerst aan de waterkraan en laat voorzichtig de hele slang vollopen met water. Hiermee voorkom je dat je veel lucht het systeem in laat lopen.

De vulkraan van de cv is meestal voorzien van een rode knop en zit meestal onder de ketel, dichtbij het rode expansievat. Bevestig de gevulde slang aan de vulkraan. Zet vervolgens eerst de waterkraan open en open daarna de vulkraan. Houd de drukmeter in de gaten en sluit de vulkraan wanneer de druk ongeveer 1.8 bar is. Sluit daarna ook de waterkraan en vang het water dat in de slang zit op in de emmer.

Omdat je altijd een beetje lucht mee zal nemen tijdens het vullen, is het raadzaam om hierna nogmaals te ontluchten. Zakt de druk van je cv zo snel dat je regelmatig bij moet vullen, controleer dan of je niet ergens een lek hebt.

Waterzijdig inregelen

Een paar maanden geleden hoorde ik pas voor het eerst over waterzijdig inregelen, maar omdat je hier makkelijk 10% maar misschien zelfs wel 30% energie mee kan besparen, is dit een behoorlijk belangrijk onderwerp om je even in te verdiepen. Bovendien schijnt het dé oplossing te zijn in situaties waarbij de ene radiator veel heter wordt dan de ander of voor radiatoren die alleen aan een kant opwarmen. Behalve gasbesparing win je dus mogelijk ook flink op comfort.

Waterzijdig inregelen houdt in dat je alle radiatoren zo afstelt dat het water er niet te snel en niet te langzaam doorheen stroomt, zodat deze optimaal hun warmte kunnen afgeven aan de ruimte. Helaas worden zelfs nieuwe cv-ketels in de regel snel geïnstalleerd zonder de hele installatie hierop aan te passen. Sterker nog, veel installatiebedrijven weten niet eens meer hoe het moet.

Je kan je cv-installatie door een gespecialiseerd bedrijf laten inregelen. Dit kost zo’n 350 euro, maar is een investering waar je geen spijt van gaat krijgen. Als je het aandurft kun je ook overwegen om zelf je installatie waterzijdig in te regelen. Een tussenoplossing is om op elke radiator een thermostaatkraan te (laten) installeren die zich automatisch aanpast.

Om (zonder dynamische radiatorkranen) je installatie waterzijdig in te regelen moeten je radiatoren voorzien zijn van verstelbare radiatorkranen óf voetventielen, hoewel je in het laatste geval beter je niet-verstelbare kranen kan vervangen voor een instelbaar of dynamisch exemplaar. Daarnaast heb je een laserthermometer of thermische stickers nodig om te bepalen met welke temperatuur het water je radiator inkomt en weer verlaat.

Ideaal is wanneer de retourtemperatuur zo’n 20 tot 25% lager is dan de aanvoertemperatuur. Ook wil je dat de retourtemperatuur van alle radiatoren min of meer hetzelfde is. Bij bijvoorbeeld een aanvoertemperatuur – die als het goed is aardig overeenkomt met de maximum temperatuur die je hebt ingesteld op je cv-ketel – van 60 graden zou je ongeveer 45 graden op de retour willen meten. Die 45 graden is overigens min of meer de maximum temperatuur die je terug wil sturen naar de ketel om een hoog rendement te bereiken, dus bij een hogere aanvoertemperatuur zul je dat nooit halen.

Stappenplan waterzijdig inregelen

Zorg eerst dat je huis koud is of zet ramen en deuren open. Dit werkt uiteraard het beste als het buiten koud is. Zet vervolgens de thermostaat flink hoog en alle radiatorkranen open en wacht ongeveer een half uurtje, totdat alles warm is.

Meet bij elke radiator hoe warm het water is dat de radiator binnenkomt en hoe warm het water is dat de radiator weer uit loopt. Als de retourtemperatuur te warm is, moet je de radiator wat knijpen en als de retourtemperatuur juist te koel is, moet je de radiator wat verder open zetten. Begin bij de radiator met het kleinste verschil tussen aanvoer- en retourtemperatuur.

Het instellen kan in theorie met de gewone knop van de radiatorkraan, maar dat is geen permanente instelling en de balans in je systeem kan weer verstoord worden als iemand (per ongeluk) aan de knop zit. Je stelt hem dus beter af met het binnenwerk van de kraan. Dan je kun je daarna nog steeds de knop gebruiken om de radiator verder dicht te draaien wanneer je dat wenst. Zoek online naar het merk van je kraan om te zien hoe je deze instelt.

Wacht na het instellen een tijdje totdat je de nieuwe retourtemperatuur kan meten. Ga intussen alvast verder met de volgende. Meet voor en na je aanpassingen steeds de temperaturen om te zien welk effect de aanpassing heeft. Stel de kraan zo nodig verder bij. Herhaal het meten en bijstellen net zo lang, totdat alle radiatoren een retourtemperatuur hebben die 20 tot 25% lager is dan de aanvoertemperatuur.

Mijn poging tot waterzijdig inregelen
De theorie lijkt zo interessant op papier, maar ik was benieuwd of ik het zelf voor elkaar zou krijgen. Eerst ontcijferde ik de handleiding van mijn cv-ketel, checkte de temperaturen, eco-stand, het vermogen en de pompsnelheid. Ook ontluchtte ik het systeem twee keer, maar bijvullen was niet nodig.

Ik kon geen laserthermometer vinden om te lenen, maar een nieuwe kopen leek me met het oog op gasbesparing goed te verantwoorden. Het huis was flink afgekoeld, ik draaide alle radiatorkranen open en zette de thermostaat aan. Nadat alle radiatoren opgewarmd waren, ben ik alle aanvoer- en retourtemperaturen gaan meten en heb ik de verschillen uitgerekend.

Zonder uitzondering hadden alle radiatoren een te hoge retourtemperatuur. Liefst had ik eerst de pompsnelheid lager gezet, zodat het water minder hard door de radiatoren heen gepompt zou worden, maar dat kon niet. Een voor een heb ik alle radiators geknepen, totdat de retourtemperatuur ongeveer 45 graden was.

Ondanks dat ik er best veel tijd mee kwijt was, was het helemaal niet zo ingewikkeld. Gewoon wat proberen met een stukje dicht draaien, nog iets verder en soms weer iets terug, totdat het goed was. Helaas was de installatie het er niet helemaal mee eens, want doordat ik zoveel radiatoren had moeten knijpen kon je het water nu door de buizen horen gieren. Zeker als we alleen beneden verwarmen, is het echt te lawaaiig om te kunnen negeren.

Het vermogen verder verlagen naar 9 kW mocht niet baten. Het lijkt erop dat de pompsnelheid toch echt omlaag moet en dat kan ik niet zomaar zelf. Ik ga op zoek naar een oplossing. Tot die tijd staan de radiatoren beneden weer volledig open en is het verschil tussen de aanvoer- en retourtemperatuur slechts vijf graden. Wordt hopelijk binnenkort vervolgd.

Monitoren en eventueel herhalen

Nu je alles opnieuw ingesteld hebt, is het verstandig om een tijdje in de gaten te houden of alles goed gaat. Worden alle kamers zo warm als je wenst? Moet het vermogen weer iets omhoog tijdens een koude winter? Zo nodig kun je later nog wat aanpassen, totdat de instellingen optimaal zijn voor jouw huis en gebruik.

Als je een slimme meter hebt, kun je deze uitlezen via een apparaatje of websites zoals slimmemeterportal.nl. Hierdoor kun je goed zien of je gewijzigde instellingen effect hebben op je gasverbruik.

Gebruik je thermostaat verstandig

Het is een inkoppertje natuurlijk, maar het gebruik van je thermostaat heeft zeer veel invloed op je energieverbruik. Door één graad minder te verwarmen, kun je al tot 5% gasverbruik besparen. Kies dus bewust. Welke ruimtes verwarm je, wanneer verwarm je ze en hoe warm? Zo kiezen wij er voor om boven nergens te verwarmen en om de verwarming ‘s ochtends niet aan te zetten, omdat we dan maar zo kort beneden zijn. We verwarmen dus alleen ‘s avonds en in het weekend de benedenverdieping en laten de ketel alvast een uur voordat we gaan slapen afslaan.

Als je een slimme thermostaat hebt, kun je een programma instellen wanneer je verwarming aan- en uitgaat. Zulke programma’s zijn vaak vooral gericht op comfort en voor zuinig stoken is dan nog wel bewust gebruik nodig. Kies er dus niet voor om de verwarming uren voordat je thuis bent alvast automatisch aan te laten gaan of om hem standaard elke avond lekker hoog te zetten, zeker als je onregelmatig thuis bent. Goed nieuws voor ons dat de vorige bewoners van het huis dat wel deden, want hier gaan we alvast makkelijk op besparen. Het enige dat we nu ingesteld hebben, is dat de thermostaat ‘s avonds automatisch uit gaat. Aanzetten doen we alleen handmatig wanneer we merken dat het nodig is. Als we de hele dag thuis zijn is dit overigens vaak pas later op de dag, zeker als we actief bezig zijn, of hebben we pas behoefte aan verwarming zodra we ‘s avonds op de bank kruipen.


Kleine maatregelen om gas te besparen

Er zijn een hoop kleine (en iets grotere) maatregelen die je kan nemen om gas te besparen, voordat je uitgebreid gaat isoleren.

Je cv-installatie zelf kun je inpakken en aankleden met radiatorfolie (20 euro) en buisisolatie (2 euro per meter). Hiermee voorkom je warmteverlies door muren en in kamers die je niet wil verwarmen. Een radiatorventilator (60 euro) helpt met het verspreiden van warmte door je kamer, waardoor deze sneller en efficiënter verwarmd wordt. Daarnaast is het verstandig om een CO-melder (30 euro) aan te schaffen. Hier ga je niets mee besparen, maar word je wel gewaarschuwd wanneer je ketel niet goed meer werkt en er dodelijk gas je huis in loopt.

Je kamers zelf kun je goedkoop isoleren met tochtstrips (2 euro per meter), gordijnen, brievenbusborstels (10 euro) en het (gratis!) goed afstellen van ramen en deuren, zodat ze goed sluiten. Het scheelt enorm in je stookkosten of je alleen je afgesloten woonkamer verwarmd of ook de hal en/of bovenverdieping. Zorg dus dat je deuren tussen je ‘warme’ en je ‘koele’ zones gesloten houdt en zet er desnoods een deurdranger (8 euro) op als je luie huisgenoten hebt.

Om gas te besparen voor je tapwater kun je behalve het uitschakelen van de warmhoudstand ook nog bespaarkranen of straalregelaars (perlator, paar euro) en een spaardouchekop installeren. Als je zo’n mazzel hebt als wij, zit er onder de wasbak een extra kraantje waarmee je handmatig de hoeveelheid kraanwater kan begrenzen. Over spaardouchekoppen schrijf ik binnenkort meer.


Laat je cv-ketel onderhouden

Aan een cv kunnen veel onderdelen stuk en dat gebeurt dan ook wel eens. Vaak kun je losse onderdelen laten repareren, maar is het natuurlijk fijner, veiliger en efficiënter als je gebreken kan voorkomen. Laat daarom elk jaar of tenminste om het jaar, je cv-installatie controleren door een erkend installateur. Als het waterzijdig inregelen nog niet is gebeurd, kun je bovendien meteen vragen of ze iemand kunnen sturen die dit voor je kan doen.

Voilá. Het is even wat werk, maar dan ben je nu dan ook echt klaar voor een ijskoude winter én help je mee voorkomen dat we die nooit meer mee zullen maken.

Meer informatie nodig? De meest handige informatie vond ik op Tweakers, Zelf energie besparen en bij Van Domburg. Als je zoekt naar een specifieke vraag of keteltype kom je bovendien vaak terecht bij handige tips van gebruikers op forums als Klusidee, Eneco, Vereniging Eigen huis en meer.

En geen zorgen, binnenkort ga ik weer verder met wat luchtigere verhalen.

Dit denken jullie ervan

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *